Các phần khác với chủ đề: "Hướng dẫn chẩn đoán và xử trí ngoại khoa cho trẻ nhỏ" xin xem tại đây: 

Phần 1: Tầm quan trọng của thăm khám ngoại khoa cho trẻ em: https://ngoainhi.com/news/ngoai-tong-hop/huong-dan-chan-doan-va-xu-tri-ngoai-khoa-tre-duoi-24-thang-tuoi-83.html

Phần 3: Chẩn đoán và xử trí một số bệnh lý ngoại khoa trẻ em thường gặp: https://ngoainhi.com/news/ngoai-tong-hop/huong-dan-chan-doan-va-xu-tri-ngoai-khoa-cho-tre-nho-phan-3-85.html 

II. QUY TRÌNH KHÁM NGOẠI KHOA

Các bước tiến hành

III. LƯU Ý KHI THĂM KHÁM

Tương tác với trẻ em ở các độ tuổi và tính khí khác nhau trong các môi trường khác nhau có thể là một thách thức.

Rửa tay trước và sau khi khám sức khỏe là điều cần thiết. Điều này vừa thể hiện mục đích kiểm soát nhiễm khuẩn vừa truyền tải một thông điệp trấn an cho phụ huynh rằng vệ sinh là quan trọng đối với bác sĩ phẫu thuật. Ngoài ra, nó giúp làm ấm bàn tay của bác sĩ phẫu thuật trước khi chạm vào đứa trẻ.

Ở một đứa trẻ lớn hơn và hợp tác, có thể thực hiện khám sức khỏe theo một quy trình chuẩn. Tuy nhiên, quy trình  này có thể phải được sửa đổi ở trẻ nhỏ hoặc trẻ sơ sinh không hợp tác.

Việc kiểm tra trẻ sơ sinh nên được thực hiện dưới đèn sưởi ấm hoặc trong một môi trường yên tĩnh ấm áp phù hợp với nhu cầu của trẻ sơ sinh, để tránh mất nhiệt. Ánh sáng phải đầy đủ và ánh sáng phát ra lại không được che khuất những thay đổi tinh vi trong màu da.

Trẻ sơ sinh nên được đặt trên bàn khám trong toàn bộ quá trình khám. Trẻ mới biết đi và trẻ nhỏ có thể ngồi trong lòng cha mẹ để dễ dàng kiểm tra bụng, bẹn, sinh dục và trực tràng khi cần thiết. Bố mẹ trẻ nên bên cạnh bàn khám để làm giảm sự lo lắng của trẻ.

Khám da và ngoại hình

Luôn yêu cầu bệnh nhân cởi quần áo hoàn toàn. Bác sĩ phẫu thuật nhi khoa phải đánh giá các tổn thương hoặc cục u và vết sưng. Tổn thương được đề cập cần được kiểm tra về kích thước, hình dạng, mật độmàu sắc và tính di động của nó. Tìm kiếm kỹ lưỡng các tổn thương khác, tương tự trên cơ thể. Ngoài ra, kiểm tra da để tìm phát ban, có thể cho thấy một quá trình nhiễm trùng hoặc viêm mạch máu. Các vết sẹo chỉ định phẫu thuật trước đó nên được lưu ý.

Viêm mô tế bào có thể phát sinh sau bất kỳ chấn thương nào làm gián đoạn hàng rào bảo vệ da (ví dụ như vết xước, vết rách, dị vật hoặc vết thương phẫu thuật, áp xe). Khám các vết bầm tím và sẹo bỏng, đặc biệt là những vết bỏng giống vết bỏng do thuốc lá hoặc vết bỏng có hình dạng rõ ràng, nên được nghi ngờ là dấu hiệu của hành vi lạm dụng trẻ em.

Các hạch bạch huyết

Hạch có thể xuất hiện ở nhiều vị trí và thường ở cổ, nách, dưới da hoặc bẹn. Ở trẻ em, nổi hạch thường có nguyên nhân lây nhiễm, và cần tìm nguồn lây trong suốt quá trình khám. Nhiễm trùng có thể do vi khuẩn, vi rút, nấm hoặc động vật nguyên sinh. Các hạch bạch huyết lớn, chắc ít di động có thể đại diện cho bệnh di căn hoặc chúng có thể là dấu hiệu biểu hiện của khối u ác tính, chẳng hạn như bệnh bạch cầu nguyên bào lympho cấp tính (ALL), u lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin .

Đầu, tai, mắt, mũi và cổ họng

Khi khám đầu, tai, mắt, mũi và họng, lưu ý kích thước và hình dạng của đầu bệnh nhân. Yêu cầu bác sĩ chuyên khoa sâu về thần kinh khám một cách tỉ mỉ.

Khám lồng ngực

Khám và đánh giá các dị tật ở thành ngực, chẳng hạn như lõm xương ức, dị dạng lồng ngực. Ngoài việc xác định mức độ dị tật, việc kiểm tra tim và phổi là rất quan trọng đối với những trẻ bị dị tật này.

Khám hệ tim mạch

Nhịp tim cần được lưu ý khi khám tim mạch. Nhiều trẻ em có thể nghe thấy tiếng thổi vào một thời điểm nào đó từ giai đoạn sơ sinh đến tuổi vị thành niên. Tuy nhiên, hầu hết các tiếng thì thầm xảy ra ở tim bình thường và lành tính. Cần khám chuyên khoa tim mạch khi nghe tim có bất thường.

Phổi

Để ý sự gắng sức của trẻ khi khám phổi. Không được có lớp quần áo nào giữa ống nghe và da. Âm thanh hơi thở phải rõ ràng và đều ở cả hai bên. Âm thanh hơi thở bất thường, chẳng hạn như ran nổ, thở khò khè và ran ẩm, cho thấy một quá trình tiềm ẩn của phổi.

Bụng

Việc khám bụng nên được thực hiện một cách có hệ thống và nhẹ nhàng.

Đầu tiên, hãy quan sát vùng bụng của bệnh nhân. Nếu có sẹo, độ dài và vị trí của chúng có thể cho bác sĩ phẫu thuật biết về các quy trình phẫu thuật đã thực hiện trước đó. Hình dạng của bụng cũng có thể là một manh mối để hướng dẫn chẩn đoán. Tắc ruột, khối u ở bụng hoặc dịch cổ chướng có thể gây chướng bụng.

Thứ hai, lắng nghe âm thanh ruột. Hãy kiên nhẫn vì có thể mất đến 2 phút trước khi âm ruột được nghe thấy. Sự vắng mặt của âm ruột có thể gợi ý viêm phúc mạc.

Trong khi nghe âm thanh ruột ở trẻ nhỏ, bác sĩ có thể sử dụng ống nghe để sờ nắn vùng bụng, bao phủ toàn bộ vùng bụng một cách có hệ thống. Bắt đầu sờ nắn ở khu vực cách xa vị trí đau, để lại khu vực đó sau cùng. Đau lan tỏa có thể gợi ý viêm phúc mạc.

Nhẹ nhàng đánh giá bệnh nhân về các dấu hiệu phúc mạc, chẳng hạn như phản ứng thành bụng hoặc cảm ứng phúc mạc. Việc kiểm tra quá mạnh sẽ tạo ra sự đau đớn và sợ hãi không cần thiết cho trẻ. Ở trẻ nhỏ, biểu hiện trên khuôn mặt và hành vi thường là những dấu hiệu đáng tin cậy hơn về cơn đau so với bằng lời nói. Việc sờ nắn cũng có thể cho bác sĩ phẫu thuật biết về kích thước, hình dạng và các tổn thương trong ổ bụng. Kích thước của gan và lách có thể được xác định bằng cách gõ và sờ các cạnh của chúng.

Vùng bẹn

Vùng bẹn thường được kiểm tra nhất để đánh giá thoát vị bẹn hoặc tràn dịch màng tinh hoàn . Nếu không thấy thoát vị bẹn khi khám, trẻ nên được dỗ dành để thực hiện động tác Valsalva (ví dụ, ho hoặc rặn như khi đi đại tiện) do áp lực trong ổ bụng tăng lên ở trẻ quấy khóc nên sẽ làm xuất hiện khối thoát vị.

Cơ quan sinh dục

Trẻ em dưới 2 tuổi phải đặc biệt chú ý khi khám bộ phận sinh dục. Khi khám bộ phân sinh dục luôn đảm bảo rằng một nhân viên cùng giới tính với bệnh nhân hoặc người giám hộ của trẻ có mặt trong phòng khi khám bệnh.

Kiểm tra bộ phận sinh dục ở trẻ nam là cần thiết để đánh giá một số tình trạng bệnh, bao gồm tràn dịch tinh hoàn và tinh hoàn không xuống bìu. Khám bộ phận sinh dục là một trong những phần kém thoải mái nhất của khám sức khỏe; tư thế khám sao cho thoải mái nhất: nằm xuống, ngồi kiểu chân ếch hoặc đứng.  Lưu ý kích thước và hình dạng của tinh hoàn trong bìu. Nên đánh giá tinh hoàn, mào tinh và thừng tinh là những cấu trúc riêng biệt.

Thực hiện kiểm tra bộ phận sinh dục nữ để đánh giá môi lớn, môi bé, âm hộ, màng trinh, chảy máu âm đạo hoặc tầng sinh môn, và một loạt các vấn đề khác không phải là hiếm. Lưu ý rằng một cuộc kiểm tra vùng chậu do bác sĩ phẫu thuật thực hiện có thể là lần đầu tiên đối với một bé gái và để lại hậu quả tâm lý lâu dài. Luôn nghi ngờ bị xâm hại tình dục khi bị rách màng trinh, âm đạo. Tiết dịch âm đạo có thể là dấu hiệu của một bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Trực tràng

Việc khám trực tràng có thể gây tổn thương cho trẻ và cha mẹ trẻ vì vậy cần được thực hiện nhanh chóng nhưng kỹ lưỡng. Đầu tiên, hãy kiểm tra hậu môn. Có thể nhìn thấy các vết nứt, lỗ rò, da thịt và các tổn thương khác bằng cách tách nhẹ lỗ hậu môn. Tiếp theo, thông báo cho trẻ biết rằng trẻ sẽ sờ thấy ngón tay ở bên ngoài. Sờ ngón tay bên ngoài nhẹ nhàng thường khiến cơ thắt hậu môn giãn ra và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi vào ống hậu môn. Luôn sử dụng chất bôi trơn hòa tan trong nước trên ngón tay đeo găng. Sử dụng ngón út cho trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi, và ngón trỏ cho trẻ lớn hơn.

Trương lực cơ vòng có thể giảm ở những bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật tạo hình trước đó hoặc bị chấn thương cơ thắt hậu môn. Giảm trương lực cơ thắt đáng báo động hơn trong bối cảnh chấn thương vì nó cho thấy tổn thương tủy sống.

Sờ toàn bộ chu vi của ống hậu môn và trực tràng. Lưu ý vị trí, kích thước và kết cấu của khối được sờ nắn. Đau khi khám có thể do nứt kẽ hậu môn bên ngoài, viêm ruột thừa hoặc viêm vùng chậu. Bác sĩ phẫu thuật cũng có thể phát hiện ra khối phân khi khám trực tràng ở trẻ bị táo bón.

Lưng và cột sống

Vẹo cột sống và các biến dạng cột sống khác có thể thấy rõ khi kiểm tra lưng. Đau đốt sống khi sờ nắn có thể là dấu hiệu của chấn thương. Đau góc sườn lưng có thể là dấu hiệu của viêm thận bể thận hoặc viêm ruột thừa ở bệnh nhân có ruột thừa sau manh tràng.