Phẫu thuật điều trị giãn tĩnh mạch tinh: những điều cần biết

✍️ Tác giả bài viết: BS. Trần Đức Tâm - Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Nhi Trung ương
Chuyên khoa: Ngoại Nhi - Phẫu thuật hệ sinh dục tiết niệu trẻ em

1. Giãn tĩnh mạch tinh ở tuổi thiếu niên là gì?

Giãn tĩnh mạch tinh (varicoceles) là tình trạng giãn và xoắn bất thường của hệ thống tĩnh mạch nằm trong bó mạch thừng tinh (cấu trúc chạy từ ổ bụng qua ống bẹn xuống tinh hoàn, chứa cả ống dẫn tinh).

Sự tăng kích thước này làm suy giảm hoặc đảo ngược dòng máu lưu thông từ tinh hoàn về tuần hoàn chung, dẫn đến ứ máu ngoại vi. Ở trẻ em và thiếu niên, hiện tượng này gây tăng nhiệt độ tại bìu, tích tụ độc chất, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể tích tinh hoàn, chức năng sinh tinh trùng và quá trình sản xuất nội tiết tố nam (testosterone) sau này.

2. Phẫu thuật điều trị giãn tĩnh mạch tinh

Mục đích của can thiệp ngoại khoa là thắt và cắt bỏ các tĩnh mạch tinh đã bị giãn và mất chức năng để tái hướng dòng máu trở về qua các tĩnh mạch lành lặn khác.

• Kỹ thuật: Phẫu thuật can thiệp tối thiểu với đường rạch da siêu nhỏ vùng bẹn/bụng dưới. Bác sĩ bộc lộ thừng tinh, tách biệt hoàn toàn các tĩnh mạch giãn khỏi ống dẫn tinh và động mạch tinh hoàn để tiến hành thắt cắt an toàn.
• Vô cảm: Bệnh nhi được gây mê nội khí quản phối hợp gây tê vùng cùng cụt (hoặc gây tê tại chỗ) để kiểm soát đau tuyệt đối trong và sau mổ.
• Thời gian: Ca mổ kéo dài khoảng 60 phút.
• Thời gian nằm viện: Bệnh nhi có thể xuất viện trong ngày (nếu ở gần) hoặc sau 24 giờ theo dõi (nếu ở xa).

3. Quy trình chuẩn bị trước phẫu thuật (Pre-operative)

Để đảm bảo an toàn tối đa cho ca mổ, gia đình và bệnh nhi cần nghiêm ngặt tuân thủ lịch trình chuẩn bị sau:

4. Theo dõi và Chăm sóc hậu phẫu 

Quá trình hồi phục sau mổ diễn ra nhanh chóng nếu tuân thủ đúng chế độ vận động và dinh dưỡng theo tiến trình thời gian dưới đây:

Diễn tiến hồi phục theo mốc thời gian

• Trong 24 giờ đầu: Trẻ cần nằm nghỉ ngơi tại giường, hạn chế tối đa vận động mạnh. Trẻ có thể đi lại nhẹ nhàng trong phòng. Ưu tiên các món ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, sữa, súp để tránh áp lực lên ổ bụng do đầy hơi, táo bón.
• Ngày thứ 2 sau mổ: Ngừng hạn chế chế độ ăn uống, trẻ có thể ăn uống theo nhu cầu dinh dưỡng bình thường. Các triệu chứng sưng nề, tấy đỏ vùng vết mổ hoặc bầm tím nhẹ ở bìu có thể tăng hơn so với ngày đầu do phản ứng viêm tại chỗ - đây là diễn tiến sinh lý bình thường.
• Từ ngày thứ 3 trở đi: Bệnh nhi có thể tắm rửa. Sau khi tắm cần thay băng gạc mới để giữ vết mổ khô ráo.
• Trong 1 tháng đầu: Tuyệt đối không tham gia các môn thể thao có cường độ thể lực cao, va chạm mạnh như đá bóng, chạy marathon, đạp xe.

Kiểm soát các triệu chứng khó chịu thông thường

Do hệ thống tĩnh mạch cũ bị thắt làm thay đổi tạm thời tuần hoàn huyết động vùng bìu, trẻ có thể gặp các biểu hiện sau trong vài tuần đầu:

1. Căng tức và sưng to vùng bìu: Da bìu có thể có vết bầm đỏ hoặc thâm tím, thể tích bìu bên mổ lớn hơn bên đối diện. Biện pháp: Cho trẻ nằm nghỉ ngơi và sử dụng khăn mát chườm nhẹ vùng bìu trong 1-2 ngày đầu.
2. Triệu chứng do gây mê nội khí quản: Đau họng nhẹ, buồn nôn, táo bón hoặc đau mỏi cơ toàn thân. Các dấu hiệu này tự giới hạn và biến mất sau 48 giờ.
3. Đau vết mổ: Đường rạch thẩm mỹ rất nhỏ nên mức độ đau thấp. Trẻ được sử dụng thuốc giảm đau dạng đặt hậu môn (cho trẻ nhỏ) hoặc đường uống (cho trẻ lớn) theo đơn kê của bác sĩ. Vết mổ được khâu bằng chỉ tiêu thẩm mỹ, không cần quay lại viện để cắt chỉ.

5. Các dấu hiệu biến chứng cần tái khám khẩn cấp

Gia đình cần đưa trẻ quay lại cơ sở y tế ngay lập tức trong vòng 2 tuần đầu sau mổ nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu bất thường sau:

• Sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
• Bệnh nhi có cơn co giật hoặc nôn mửa liên tục, không thể uống nước hay ăn uống.
• Vết mổ sưng nề tăng dần, tấy đỏ lan rộng, chảy dịch mủ hoặc chảy máu tươi số lượng lớn.
• Xuất hiện dấu hiệu dị ứng thuốc: Nổi mẩn ngứa toàn thân, phát ban, phù nề mặt.

6. Lịch trình khám lại định kỳ

Tái khám sau 1 tháng: Bác sĩ thực hiện đánh giá tốc độ liền vết mổ, tình trạng sưng nề của bìu và các biến chứng sớm (nếu có). Khi đi khám, gia đình cần mang theo Giấy ra viện, Phiếu phẫu thuật và Đơn thuốc cũ.

Đánh giá chức năng dài hạn: Quá trình kiểm tra sự phục hồi thể tích tinh hoàn và chức năng tinh hoàn (thông qua siêu âm Doppler và tinh dịch đồ ở trẻ lớn) sẽ được thực hiện định kỳ sau từ 6 tháng đến 1 năm sau phẫu thuật.