Nang giáp móng (Thyroglossal Duct Cysts - TDC) là một bệnh lý bẩm sinh đường giữa cổ phổ biến nhất ở trẻ em

1. Nguyên nhân và Phôi thai học

• Cơ chế: Nang giáp móng hình thành do sự tồn tại của ống giáp lưỡi (thyroglossal duct) trong quá trình di cư của tuyến giáp từ lỗ tịt (foramen cecum) ở đáy lưỡi xuống vị trí bình thường trước khí quản vào tuần thứ 4 đến tuần thứ 7 của thai kỳ,,,.

• Bình thường: Ống này thường tiêu biến vào tuần thứ 5-7. Nếu không tiêu biến, các nang có thể hình thành tại bất kỳ vị trí nào dọc theo đường đi này,,.

• Liên quan giải phẫu: Do mối liên hệ mật thiết trong quá trình phát triển, nang thường dính hoặc đi xuyên qua xương móng,.

2. Triệu chứng lâm sàng của nang giáp móng

• Khối u vùng cổ: Thường là khối tròn, nhẵn, mềm, không đau nằm ở đường giữa cổ. Vị trí phổ biến nhất là cạnh xương móng (60-66%), nhưng có thể gặp ở trên xương móng, dưới xương móng hoặc trên hõm ức,,.

• Dấu hiệu đặc trưng: Khối nang di chuyển lên trên khi trẻ thè lưỡi hoặc nuốt. Đây là dấu hiệu quan trọng để phân biệt với các u khác (như nang bì) do nang giáp móng vẫn còn kết nối với đáy lưỡi,.

• Nhiễm trùng: Khoảng 1/3 bệnh nhân đến khám vì nang bị nhiễm trùng (sưng, nóng, đỏ, đau). Khoảng 1/4 có rò rỉ dịch ra da do nang tự vỡ hoặc do chích rạch trước đó,.

• Vị trí hiếm: Có thể nằm trong lưỡi (gây tắc nghẽn đường thở ở trẻ sơ sinh) hoặc lệch bên (thường lệch trái),,.

3. Phương pháp chẩn đoán & Chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm (Ultrasound - US): Là phương tiện chẩn đoán hình ảnh đầu tay,.

    ◦ Giúp xác định tính chất nang (dịch, vách ngăn) và phân biệt với khối đặc.

    ◦ Quan trọng nhất: Xác định sự hiện diện của tuyến giáp bình thường ở vị trí khí quản. Điều này bắt buộc để tránh cắt bỏ mô tuyến giáp duy nhất của trẻ (trong trường hợp tuyến giáp lạc chỗ),,.

• Xạ hình tuyến giáp: Chỉ định khi siêu âm cho thấy khối đặc hoặc không thấy tuyến giáp ở vị trí bình thường, nhằm xác định xem khối ở cổ có phải là mô tuyến giáp lạc chỗ duy nhất hay không (gặp trong 1-2% trường hợp),,.

• CT/MRI: Ít khi cần thiết, trừ khi nghi ngờ tổn thương lan rộng hoặc cần phân biệt với các u vùng cổ khác.

4. Biến chứng nếu không điều trị

• Nhiễm trùng tái diễn: Gây áp xe hóa, vỡ mủ và tạo đường rò mãn tính khó lành,. Vi khuẩn thường gặp là Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus, và S. epidermidis,.

• Ung thư hóa: Hiếm gặp (<1%), thường là ung thư biểu mô dạng nhú (papillary carcinoma), nhưng cần lưu ý phẫu thuật triệt để,,.

5. Phương pháp điều trị

• Điều trị nội khoa (khi có viêm cấp): Nếu nang đang viêm cấp, cần điều trị kháng sinh trước. Tránh chích rạch (I&D) nếu có thể để hạn chế gieo rắc tế bào nang ra mô xung quanh làm tăng nguy cơ tái phát. Nếu cần thiết, chỉ nên chọc hút. Phẫu thuật triệt để nên hoãn lại cho đến khi tình trạng viêm thoái lui (thường sau 3 tháng),,.

• Phẫu thuật cắt nang giáp móng Sistrunk (Tiêu chuẩn vàng của việc điều trị):

    ◦ Nguyên tắc: Cắt bỏ toàn bộ nang, đường rò và phần trung tâm thân xương móng (khoảng 1 cm), đi kèm với một khối mô trên xương móng liên tục đến tận lỗ tịt ở đáy lưỡi,,.

    ◦ Lý do: Các ống dẫn vi thể thường xuyên qua hoặc dính chặt vào màng xương móng, việc chỉ bóc tách nang đơn thuần (simple excision) có tỷ lệ tái phát rất cao (38-70%),.

    ◦ Kỹ thuật này giảm tỷ lệ tái phát xuống dưới 5%,.

6. Tiên lượng

• Tiên lượng rất tốt sau phẫu thuật cắt nang giáp móng chuẩn, được thực hiện ở các bệnh viện chuyên khoa nhi.

• Tái phát: Tỷ lệ tái phát khoảng 2-5% nếu mổ đúng kỹ thuật,. Các yếu tố nguy cơ tái phát bao gồm: chỉ cắt nang đơn thuần, vỡ nang trong mổ, hoặc tiền sử nhiễm trùng/chích rạch trước đó,. Phẫu thuật lại cho các ca tái phát thường khó khăn hơn và cần mở rộng diện cắt.